Niwelator to instrument geodezyjny, umożliwiający pomiar różnicy wysokości pomiędzy punktami pomiarowymi. Najczęściej niwelatora używa się wraz z trójnogim statywem, na którym montuje się go za pomocą śruby. Znaną i cenioną polską firmą, produkującą od początku XIX wieku sprzęt optyczny, między innymi niwelatory, było przedsiębiorstwo Gustawa Gerlacha w Warszawie. Przed i po II wojnie światowej produkcją sprzętu geodezyjnego zajmowały się Polskie Zakłady Optyczne z siedzibą w Warszawie.
W zbiorach naszego muzeum znajdują się między innymi następujące niwelatory:
- WILD HEERBRUGG (Szwajcaria), nr fabryczny 21042
- OTTO FENNEL SÖHNE KASSEL (Niemcy), nr fabryczny 34456
- POLSKIE ZAKŁADY OPTYCZNE WARSZAWA (Polska), Ni 7, nr fabryczny 2001 i 1699
- POLSKIE ZAKŁADY OPTYCZNE WARSZAWA (Polska), Ni 41, nr fabryczny 5554
- OPTIK FEINMEβ DRESDEN VEB (Niemcy), nr fabryczny 21393
- CARL ZEISS JENA (Niemcy), Ni 025, nr fabryczny 300201
- CARL ZEISS JENA (Niemcy), Ni C, nr fabryczny 51681
Ciekawostką są niwelatory na walorach filatelistycznych, prezentujemy niwelatory na kopertach Surinamu, Indii i Japonii.
